Dayanma Yapıları | 19

Dayanma Yapıları

Dayanma yapıları, arkasında kalan zemin hacmini tutmak, yanal basınçlara direnç göstermek amacı ile yapılmaktadır. Bu amaç doğrultusunda dayanma yapıları, ağırlık, yarı ağırlık ve konsol duvar, gabyon duvar, donatılı zemin duvar, palplanş perde ve diyafram duvar olmak üzere birden farklı şekilde inşa edilebilmektedir. İnşa edilen tüm dayanma yapıları:

  • Zemini tabi şev açısında daha dik açı ile tutmak
  • Büyük dolgu ve yarmalarda zemini tutmak
  • Binaların bodrum duvarlarını oluşturmak
  • Kıyıları oluşabilecek erozyon ve taşkınlardan kurtarmak, oluşabilecek felaketleri önlemek
  • Köprülerde kenar ayak görevi görmek
  • Kayma tehlikesi olan zeminlerin kayma hareketini durdurmak ve göçmesini önlemek amacıyla yapılırlar.

Dayanma yapıları yapılan işin süresine, zemin durumuna ve daha farklı birçok etkene bağlı olarak kalıcı veya geçici olarak yapılabilmektedir.

Dayanma Yapısı Türleri

1. İstinad Duvarları

Dayanma yapıları denilince akla ilk gelen türdür. Eğimli arazilerde, araziden yararlanmak üzere zemini tabi şev açısından daha dik açı ile tutmak, kayma ve göçme ihtimali olan zeminleri tutmak ve bunun gibi birçok farklı amaç için inşa edilen dayanma yapılarına istinat duvarı adı verilir. İstinat duvarları kalıcı yapı elemanı olduklarından projelendirme ve tasarım aşamaları özenle ele alınmalıdır. İstinat duvarlarının tasarımında deprem yükü, su basıncı, sürsaj yükü (dış yük), ısıl ve büzülme etkileri gibi durumlar göz önünde bulundurulmalıdır. Ağırlık ve yarı ağrılık duvarlar, konsol duvarlar, payandalı duvarlar (Şekil 1) istinad duvarlarının çeşitlerini oluşturmaktadır.

Dayanma yapıları çeşitleri
Şekil 1. İstinad duvarı çeşitleri

Ağırlık ve Yarı Ağırlık Duvarlar: Beton ve/veya kaya parçalarının harç ile birleştirilmesi ile oluşan, bilinen en eski istinad duvarı türüdür (Şekil 2). Duvar arkasında bulunun dolgu yükünü kendi ağırlığı ile karşılayan bu duvarlarda herhangi bir ek taşıyıcıya gerek yoktur. Çekme gerilmesi oluşturmazlar veya ihmal edilebilecek düzeyde çekme gerilmesi oluştururlar. Ekonomik açıdan değerlendirildiğinde 4,5 metreye kadar yapılmaları tavsiye edilmektedir.

Şekil 2. (a)Ağırlık, (b)yarı ağırlık istinad duvarı

Konsol Duvar: Betonarme olarak inşa edilen bu dayanma yapısı (Şekil 3) kullanımı çok yaygın olan istinad duvarlarındandır. Gerekli durumlarda tabanın altına kayma gerilmelerini karşılaması adına taban dişi yapılır. Yatay bir temel ve düşey bir duvardan oluşan konsol istinad duvarları 10,0 metreye kadar ekonomik olmaktadırlar.

Şekil 3. Konsol istinad duvarı

Payandalı Duvar: Konsol istinat duvarları ile benzer özellik gösteren payandalı duvarlar (Şekil 4), konsol istinat duvarlarının yüksekliğinin 10,0 metreyi aşması durumunda ön ve/veya arka duvara üçgen şeklinde temel ile duvarı birleştiren payandaların yapılması ile oluşurlar. Bu duvarlarda payandalar arası mesafe minimum 2,5 m olmalıdır. Yapılan bu payandalar gövdeye gelen momenti azaltır.

Şekil 4. Payandalı istinad duvarı

2. Gabyon Duvar

Kaya bloklarının önceden hazırlanmış tel örgü içerisine yerleştirilmesi ile oluşturulan bu duvarlar (Şekil 5) kademeli olarak yapılmaktadırlar. Günümüzde estetik bakımdan da hoş gözüktüğü için yollarda açılan yarma ve dolgularda yaygın olarak kullanılmaktadırlar.

Şekil 5. Gabyon duvar

3. Toprakarme Duvar

Donatılı zemin duvarı olarak da bilinen bu istinad yapısı Henri Vidal tarafından geliştirilmiştir. Henri Vidal tarafından geliştirilen bu toprakarme duvar, yatay şekilde yerleştirilmiş çelik donatı elemanları ve sıkıştırılmış dolgu arasında sürtünme yaratılması prensibine dayanarak imal edilir. Son yıllarda geliştirilen bu yöntem özellikle viyadük yaklaşım dolgularında tercih edilmektedir. Toprakarme duvar yapım aşamaları Şekil 6 da gösterilmiştir. Bu duvarların estetik açıdan da tercih edilebilir olması için duvar ön yüzüne yüzey elemanları (prekast beton cephe elemanı) yerleştirilir.

Şekil 6. Toprakarme duvar

Toprakarme duvarlarda kullanılan özel galvanizli çelik donatılar zemin kütlesi içerisinde oluşan gerilmeleri karşılamaktadır.

4. Palplanş Perde

Kıyı yapılarında ve temel kazılarında tercih edilen palplanş perdeler özel en kesitlere sahip ahşap veya çelik elemanlar olarak tanımlanmaktadır. Zeminin oluşturduğu yükü ve/veya suyun oluşturduğu yükü karşılamak amacıyla inşa edilirler. Geçici olarak kullanılan bu dayanma yapılarının Yapım aşamaları Şekil 7 de gösterilmiştir.

Şekil 7. Palplanş perde yapım aşamaları

Şekil 7 de de görüldüğü üzere palplanş perdeler titreşim yolu ile zemine çakılırlar. Uçları birbirine geçirmeli soket ile imal edilen palplanş perdelerde çakım sırasında düzgün ilerleyebilmek için kılavuz kirişler kullanılmaktadır. Alandaki iş bitiminden sonra sökülerek tekrar kullanılabilmektedirler.

Palplanş perdeler zeminden gelen yüke, su yüküne ve arazi durumuna göre konsol ve ankrajlı olmak üzere iki türde uygulanırlar (Şekil 8).

Şekil 8. Palplanş perde türleri

Dayanma yapılarını içeren bu yazımda dayanma yapılarını tanımlayıp yaygın olarak bilinen türlerine değinmeye çalıştım. Bir sonraki yazılarımda bu dayanma yapılarına ayrı ayrı değinip tasarım aşamalarını anlatacağım. Sonraki yazılarımda görüşmek dileklerimle..

Bir sonraki yazım olan İstinad duvarı yazımı okuyarak, tasarım hakkında bilinmesi gereken temel bilgilere ulaşabilirsiniz.

Sevgiyle kalın 🙂

No Comments

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir