Kayaçların Hikayesi | 1

Kayaçların Hikayesi

Ben bir geoteknik mühendisi olarak zemin kadar kayaya da ilgi duyarım. Hatta ara ara zeminden biraz daha fazla bile olabilir bu ilgi. Kayaların oluşumu ve jeolojik sınıflandırma yazılarımda kayaların oluşumunu yüzeysel olarak ele alıp temel bilgileri aktarmıştım. Bu yazı içeriğimde de kayalardan devam edip kayaç türlerini hem bilim hem de sanatsal olarak ele alacağım.

Sizlerin de bildiği gibi kayaçlar tek bir mineralin veya farklı minerallerin birden fazla sayıda birleşmesi sonucunda oluşurlar. Oluşan bu mineral toplulukları kristal, amorf ve sert yapıda olabilmektedir. O zaman hep birlikte bu sert kristal ve amorf yapıda olan bazı kayaçların hikayesini (Şekil 1) öğrenelim.

Kayaçların hikayesi
Şekil 1: Kayaçların hikayesi

Granit: Magmatik kayaç kökenli olan granit, kayaç eriyiklerin manto tabakasında soğuyup katılaşması sonucu oluşur. İri kristalli ve asidik bir özelliğe sahiptir. Yüksek dayanıma sahip olan granit (Şekil 2) hayat karşısında neşesi enerjisi ve kendiliği ile dimdik duran bir insana benzer. Renkli dünyasının sebebi temelden tutunda yüksek dayanımlı betonda agrega malzemesi olarak kullanılmasına dayanmaktadır. Kendine has tavrı da som halde baraj gibi önemli yapılarda tercih edilmesine sebep olmaktadır.

Şekil 2: Kayaçların hikayesi granit

Bazalt: Magmatik kayaçlardan olan bazalt (Şekil 3), yüzey kayacı olarak da bilinmektedir. Yüzey kayacı olunca, kayaç eriyikleri baya bir yol alıyor bu sebeple ince kristalli ama aldığı yolun hakkını veren yüksek dayanımlı bir malzeme oluyor. Yüksek dayanım özelliği ile sıyrılınca demir yollarında raylara döşenen malzemede balast oluyor. Yalnızca demir yolu ile kalmayıp yüksek dayanımlı beton yapımında da tercih ediliyor.

Şekil 3: Kayaçların hikayesi bazalt

Olivin: Parlak görünümü ve mineral, kaya olma özelliklerine sahip olması ile beni büyüleyen bir kayaçtır olivin (Şekil 4). Sahip olduğu bu parlaklık magmada kristalleşen ilk kaya olmasından kaynaklanmaktadır.

Şekil 4: Kayaçların hikayesi olivin

Obsidiyen: Camsı dokusu ve parlaklığı ile volkanik cam gibi özel bir ada sahip obsidiyen (Şekil 5) kayacımız. Camsı yani amorf halde olan bu volkanik kayaç keskin kenarlara sahiptir. Sahip olduğu bu özellikler sayesinde ok ve mızrak yapımında kullanılmaktadır.

Şekil 5: Kayaçların hikayesi obsidiyen

Kuvars: Yine değerini anlata anlata bitiremeyeceğimiz bir kayaç türündeyiz. Kuvars (Şekil 6) Mohs sertlik cetvelinde yedi numarada yer almaktadır. Dayanıklı ve yaygın bulunan bir mineral olmakla birlikte çokça kuvarsın birleşmesi ile de kuvarsit kayasını oluşturmaktadır. İnşaat alanında kuvars kumu yaygın bilinen bir kavram olsa da farklı renk ve güzel görselliği ile de mücevher yapımında da kullanılmaktadır.

Şekil 6: Kayaçların hikayesi kuvars

Feldspat: Seramik dünyasında hammadde olmak gibi bir lükse sahip olmakla birlikte, geoteknik dünyasında da kimyasal ayrışarak kil oluşturmasıyla baş tacı edilecek bir mineraldir. Feldspat (Şekil 7) cam boya plastik gibi birçok farklı alanda da kullanılmaktadır.

Şekil 7: Kayaçların hikayesi feldspat

Granit: Sedimenter kayaç olan ve kum taşı olarak bilinen granit (Şekil 8) ülkemizde bolca bulunmaktadır. Rengi ile bize yaşadıklarını anlatan özel bir kayaçtır. Som yapıda herhangi bir ayrışmaya uğramamışsa mavi rengini alırken, zamanla, su ile veya kimyasal etkenler ile somluğunu kaybedip ayrışmaya başlayınca kahverengi rengini almaktadır.

Şekil 8: Kayaçların hikayesi grovak

Arkoz: Kayaç hikayelerinin bu serisinde son olarak ele aldığımız bu kayaç aslında kum taşı olarak da bilinse ondan biraz ayrışmaktadır. Çünkü arkoz (Şekil 9) içerisinde feldspat minerali içermektedir. Feldspat içerince de ayrışması su ile temas etmesi bize biraz sorun çıkarabilmektedir. Dikkat ve özel ilgi seven bir kayaçtır.

Şekil 9: Kayaçların hikayesi arkoz

Kayalara dair bilgileri kayaç hikayeleri olarak ele aldığım yazımın sonuna gelmiş bulunmaktayız. Biraz bilimle sanatı karıştırmaya okurken sıkmadan hikayeler ile öğretmeye çalıştım. Umarım beğenir ve sizlerde ilgi duyduğunuz kayaçları yorumlara eklersiniz.

Sevgiyle Kalın 🙂

Kaynaklar:

Yıldırım, M. ve Gökaşan, E. (2013). “Mühendisler için Jeoloji Bilgileri”, Genişletilmiş İkinci Baskı, İstanbul.

Yıldız teknik üniversitesi geoteknik anabilim dalında jeoloji ve kaya mekaniği derslerini veren Prof. Dr. Mustafa Yıldırım hocamıza ait e kitabı incelemenizi kesinlikle tavsiye ederim. Kitaba ulaşabileceğiniz linki aşağıya bırakıyorum. Keyifli okumalar dilerim.

Mühendisler için Jeoloji Bilgileri Genişletilmiş İkinci Baskı

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.