Derin Kazı | 1

Derin Kazı

Hızlı kentleşme, nüfusun artması ve yerleşim yerlerinin azalması mevcut alanlarının efektif kullanılmasını ve dikey yerleşmenin artmasını ortaya çıkarmıştır. Dikey yerleşmenin artması ile birden fazla bodrumlu yapılar, otopark ve depo gibi alanların kullanımına bina temellerinin derine indirilmesi ile çözüm bulunmuştur. Ortaya çıkan bu çözüm önerisi beraberinde derin kazıların yaygınlaşmasına ve uygulama alanlarının artmasına sebep olmuştur.

Teoride derinliği altı metreden fazla olan kazılar derin kazı olarak tanımlanmaktadır (Arıkoler, 2011). Derin kazılar (Şekil 1) yalnızca yerleşim yeri sorununu ortadan kaldırmak için değil, metro, tünel, alt geçit, yer altı akaryakıt ve katı atık depolama merkezleri gibi yapılarda da yaygın olarak tercih edilmektedir. Derinliğin altı metreden fazla olması durumunda zeminler ve çatlaklı kaya yapıları kendini tutamayacağından, kazılar belirli yöntemler ile yapılmakta ve destekleme sistemlerine ihtiyaç duyulmaktadır.

Derin kazı uygulaması
Şekil 1. Derin kazı uygulamasına ait bir örnek (Ekici, 2011)

Derin Kazı Yöntemleri

Derin kazılarda, arazi zemin özellikleri, çevre yapılar ve inşa edilecek yapı türüne bağlı olarak geliştirilen birden fazla kazı yöntemi bulunmaktadır. Bu kazı yöntemlerini:

  • Şevli kazı yöntemi
  • Aç-kapa kazı yöntemi
  • İçten iksalı kazı yöntemi
  • Anolu kazı yöntemi
  • Top-down (Yukarıdan-aşağı) kazı yöntemi olmak üzere 5 ana başlıkta inceleyebiliriz (Ekici,2011).

1. Şevli Kazı Yöntemi: Kazı yüksekliğinin çok fazla olmadığı bölgelerde tercih edilmektedir. Şevli kazı yöntemi ile açılacak parsel sınırında bir veya birden fazla şevin açılması esasına dayanmaktadır. Birden fazla şev açılması durumunda şev yükseklikleri oluşturulan palye ile küçültülmektedir. Şevli kazı yöntemine şev açısı zemin özelliklerine göre belirlenmekte ve diğer kazı yöntemlerine göre daha ekonomik sonuçlar vermektedir. Örnek bir şevli kazı yöntemi ile açılmış örnek bir uygulama alanı Şekil 2 de gösterilmiştir.

Şekil 2. Şevli kazı yöntemi uygulamasına ait bir örnek

2. Aç-Kapa Kazı Yöntemi: Bu kazı yöntemi parsel alanlarının dar ve uzun olduğu bölgelerde yaygın olarak tercih edilmektedir. Bu yöntem ile parsel sınırında kazı yapılmasına paralel olarak, destekleme elemanı da inşa edilmiş olur. Kazının parça parça yapılması esasına dayanan aç kapa yönteminde, açılan her bir kazı bölgesi kapatılır ve daha sonra diğer kazı aşamasına geçilir. Her bir kazı aşamasında, kazı bölgesine kalıp sistemi kurulur ve betonarme perde inşa edilir. Betonarme perde detayına ait bilgiler gelen yanal yük büyüklüğü, zemin koşulları ve izin verilebilir deplasman sınırlarına göre yapılan hesaplamalara göre belirlenir. Aç kapa yöntemi ile açılmış örnek bir derin kazı Şekil 3 de gösterilmiştir.

Şekil 3. Aç kapa kazı yöntemi ile oluşturulmuş derin kazı yöntemi

3. İçten İksalı Kazı Yöntemi: İçten iksalı kazı yönteminde oluşan yanal toprak basınçları kademe kademe oluşturulan destekleme elemanına taşıttırılır. Aç kapa yönteminde olduğu gibi bu yöntemde kazı ile beraber destekleme sistemi de inşa edilmiş olmaktadır. İçten destekleme elemanları kuşak, göğüsleme kirişi ve çapraz destekler olabilmektedir. Yüksek kazı derinliğine sahip kazılarda yaygın olarak tercih edilmektedirler. Uygulaması yapılmış örnek bir içten boru destekli derin kazı Şekil 4 de gösterilmiştir.

Şekil 4. İçten boru destekli kazı yöntemi (Zemintaş)

4. Anolu Kazı Yöntemi (Şekil 5): Diyafram duvar düşey destek elemanlarının kullanıldığı geniş açıklıklı derin kazılarda tercih edilen bir yöntemdir. Kazı bölgesinin analora (parçalara) bölünmesi prensibi ile yapılır. Kazı bölgesi iki veya ikiden fazla anolara bölünebilmektedir. Birinci ano kazısı yapıldıktan sonra bu bölgede inşa edilmesi gereken düşey destekleme elemanı inşa edilir. Birinci ano kazısı ve destek yapısı tamamlandıktan sonra diğer analorda da benzer işlem uygulanmaktadır.

Şekil 5. Anolama ile kazı yöntemi

5. Yukarıdan Aşağı (Top Down) Kazı Yöntemi: Diğer kazı yöntemlerine göre uygulanması daha zor ve maliyetli olan bu yöntemde ilk olarak yapı taşıyıcı elemanları oluşturulur. Kazık veya baret kazık ile inşa edilen düşey taşıyıcı elemanlardan sonra kazık yüksekliği boyunca oluşturulan yapılara zarar vermeden kazı yapılır. Bu işlem istenilen kazı derinliğine ulaşılana kadar devam ettirilir. Bu kazı yönteminin diğer yöntemlere göre avantajı paralel olarak üst yapı inşasının da başlamasıdır. Yüksek maliyete sahip olmasına rağmen yapım süresinin kısa olması top down kazı yönteminin tercih edilme sebeplerindendir. Top-down kazı yöntemi aşamalarını içeren adımlar Şekil 6 da gösterilmiştir.

Şekil 6. Top Down derin kazı yöntemi

Derin kazılar hakkında temel bilgilere, kullanım alanlarına ve kazı yöntemlerine değindiğim yazımı okuduğunuz için teşekkür ederim. Bir sonraki derin kazı destekleme sistemleri ve tasarımlarını ele alacağım yazılarımda görüşmek dileklerimle..

Sevgiyle kalın 🙂

Kaynaklar:

  • Ekici, H., 2011. “Derin Kazı sistemleri ve Derin Kazılara Bir Örnek: Akasya Acıbadem Projesi” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
  • Arıkoler, T., 2011. “Top-Down Yöntemi ile Derin Kazı Yapılması ve Top-Down Yöntemine Bir Örnek” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
  • Özaydın, K., (2016). “Zemin mekaniği”, Birsen yayınevi, Genişletilmiş baskı, İstanbul.

Kullanılan kaynaklara yök tez üzerinden ulaşarak daha detaylı içeriklere ulaşbilirsiniz.

No Comments

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir