Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği | 3

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği

18 Mart 2018 de resmi gazetede yayınlanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ülkemizde kullanılan en kapsamlı deprem yönetmeliği olmakla birlikte birçok yeni kavramı da beraberinde getirmiştir. Deprem yer hareketi düzeyi, bina kullanım sınıfı, bina yükseklik sınıfı, faya yakınlık, deprem tasarım sınıfı bu kavramlara örnek olarak verilebilmektedir.

Bu yazı içeriğimde hep birlikte Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğine yeni eklenen bu kavramları ele alalım.

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 17 ana bölümden oluşmaktadır (Bu bölümlere ait genel başlıklar için TBDY 2018 yazı içeriğimi okuyabilirsiniz). Bu bölümleri incelediğimizde dikkatimizi çeken ilk fark dayanıma göre tasarım başlığına ek olarak, şekil değiştirmeye göre de tasarım başlığının da eklenmesidir. Bununla birlikte 2007 depreme yönetmeliğinde %5 sönüm oranına sahip tek tasarım depremi kullanılırken, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğinde 4 farklı deprem yer hareketi tanımlanmıştır. Deprem yer hareketi düzeyleri ve açıklamaları Şekil 1 de gösterilmiştir.

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği Deprem Yer Hareketi Düzeyi
Şekil 1. TBDY 2018 deprem yer hareketi düzeyi

Yönetmeliğe ekelenen diğer bir kavramda deprem tasarı spektrumlarının elde edilmesinde kullanılan yerel zemin etki katsayılarıdır. 2007 deprem yönetmeliğinde her bir deprem bölgesi için aynı elde edilen spektrum eğrisi, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğinde tanımlanan yerel zemin etki katsayıları ile herbir inşa alanına özel olarak olarak elde edilmektedir. Kısa periyod ve 1.0 saniye periyod için tanımalanan yerel zemin etki katsayıları Şekil 2 de verilen tablolarda gösterilmiştir. (Afad interaktif web sitesi üzerinden de yerel zemin etki katsayısı değerlerine ulaşılabilmektedir)

TBDY 2018 yerel zemin etki katsayıları tablosu
Şekil 2. TBDY 2018 yerel zemin etki katsayıları tablosu

Yönetmeliği eklenen bir diğer yeni kavram ise bina kullanım sınıfıdır. Binaların kullanım amacına göre belirlenen bu sınıf yeni eklenen diğer bir kavram olan deprem tasarım sınıfının belirlenmesine esas teşkil etmektedir. Yeni deprem yönetmeliğimizde tanımlanan bina kullanım sınıfı tablosu Şekil 3 de verilmiştir.

TBDY 2018 Bina kullanım sınıfı
Şekil 3. TBDY 2018 bina kullanım sınıfı

Deprem tasarım sınıfı kavramı da yönetmelikte yerini alan bir diğer yeni kavramdır. Bina kullanım sınıfı ve deprem yer hareketi düzeyi 2 (DD-2) ye göre belirlenen deprem tasarı sınıfı tablosu Şekil 4 de verilmiştir.

TBDY 2018 Deprem tasarım sınıfı
Şekil 4. TBDY 2018 deprem tasarım sınıfı

Depreme dayanıklı yapı tasarımı yapabilmek için belirlenmesi gereken bir diğer yeni kavramda bina yükseklik sınıfıdır. Bina yükseklik sınıfı, deprem tasarım sınıfı ve bina toplam yüksekliği HN e (bina tabanından itibaren ölçülen yükseklik) bağlı olarak belirlenmektedir. Bina yükseklik sınıfı tablosu Şekil 5 de gösterilmiştir.

TBDY 2018 Bina yükseklik sınıfı
Şekil 5. TBDY 2018 bina yükseklik sınıfı

Bina yükseklik sınıfı tablosunda belirtilen BYS 1 yönetmeliğin 13. Bölümünü oluşturan yüksek binaları ifade etmektedir.

Yönetmeliğin 3 bölümünde belirtilen bir diğer kavramda bina performans düzeyleridir. Kesintisiz kullanım, sınırlı hasar, kontrollü hasar ve göçmenin önlenmesi olarak dört farklı performans düzeyi tanımlanmıştır. Bu performans düzeyine ilişkin bilgiler Şekil 6 da verilmiştir.

TBDY 2018 Bina performans düzeyi
Şekil 6. TBDY 2018 bina performans düzeyi

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 3. Bölüm içerisinde tanımlanan bir diğer kısımda bina performans hedefleridir. Bina performans hedefi, deprem altında deprem yer hareketi düzeyine ve deprem tasarım sınıfına bağlı olarak belirlenen bina performans düzeyini ifade etmektedir. Yeni yapılacak veya mevcut binalar için deprem tasarım yaklaşımlarını içeren tasarım yaklaşımı tablosu Şekil 7 de gösterilmiştir.

Şekil 7. Yeni yapılacak veya mevcut binalar için deprem tasarım yaklaşımları

Deprem yalıtımlı binalar için performans hedefleri ve uygulanacak değerlendirme tasarım yaklaşımları özet tablosu ise Şekil 8 de verilmiştir.

Şekil 8. Deprem yalıtımlı binalar için performans hedefleri ve uygulanacak değerlendirme tasarım yaklaşımları

Yeni deprem yönetmeliği ile birlikte değişen bir diğer tasarım durumu ise yerel zemin sınıfı tanımlamasıdır. Deprem bölgelerinde yapılacak binalar hakkında yönetmelik 2007 de de 4 farklı zemin gurubu ve 4 farklı yerel zemin sınıfı tanımlaması yapılmaktaydı. TBDY 2018 de zemin gurubu kavramı kaldırılmış ve 6 farklı yerel zemin sınıfı (ZA, ZB, ZC, ZD, ZE, ZF) tanımlanmıştır.

Yerel zemin sınıflarının tanımlanmasında standart penetrasyon deneyi sonuçları SPT (N60)30, kayma dalgası hızı (VS)30 sonuçları ve/veya drenajsız kayma mukavemeti (cu)30 değerlerine göre belirlenmektedir. Sınıflandırmada kullanılan 30 değeri zemin profilinin temel veya kazık başlığı alt kotundan itibaren aşağıya doğru en üst 30 m kalınlığındaki kısmı ifade etmektedir. İlk 30 m kalınlığında birbirinden farklı zemin ve/veya kaya tabakaları olması durumunda, derinlik yeteri kadar alt tabakaya ayrılıp i=1 ve i=N olacak şekilde Şekil 9 da verilen eşitlikler yardımı ile hesaplanacaktır.

TBDY 2018 yerel zemin sınıfı
Şekil 9. TBDY 2018 yerel zemin sınıfı

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğindeki yeni kavramlara ve tasarım kurallarını içeren yazı içeriğimi okuduğunuz için teşekkür ederim. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğine ulaşmak için linke tıklayabilirsiniz. (LİNK)

Sevgiyle Kalın 🙂

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir