TBDY 2018 | 2

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018)

Gelişen teknoloji ve artan bilgi birikimi var olan deprem yönetmeliklerinin daha detaylı olarak hazırlanmasına olanak sağlamıştır. Bu kapsamda 2007 deprem yönetmeliğinin güncellenmesi sonucunda 18 Mart 2018 tarihinde resmi gazetede Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) yayınlanmıştır. Yayınlanan bu TBDY 2018 ülkemizde şuana kadar kullanılan en kapsamlı deprem yönetmeliğini oluşturmaktadır.

TBDY 2018

Bu yazı içeriğimde hep birlikte yeni oluşturulan bu deprem yönetmeliği kaç bölümden oluşuyor, deprem yönetmeliğini oluşturan bu bölüm içerikleri neler, hangi tasarım şartları göz önünde bulundurulmuş ve bir önceki deprem yönetmeliğimizden (Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik 2007) ayrılan temel noktaları neler bunları öğrenelim.

Öğrenmeye ilk sorudan başlayacak olursak Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 17 bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler;

  1. Genel Hükümler
  2. Deprem Yer Hareketi
  3. Deprem Etkisi Altında Binaların Değerlendirilmesi ve Tasarımı için Genel Esaslar
  4. Deprem Etkisi Altında Binaların Dayanıma göre Tasarımı için Hesap Esasları
  5. Deprem Etkisi Altında Binaların Şekil Değiştirmeye göre Değerlendirme ve Tasarımı için Hesap Esasları
  6. Deprem Etkisi Altında Yapısal Olmayan Bina Elemanlarının Tasarım Esasları
  7. Deprem Etkisi Altında Yerinde Dökme Betonarme Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Tasarımı için Özel Kurallar
  8. Deprem Etkisi Altında Ön Üretimli Betonarme Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Tasarımı için Özel Kurallar
  9. Deprem Etkisi Altında Çelik Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Tasarımı için Özel Kurallar
  10. Deprem Etkisi Altında Hafif Çelik Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Tasarımı için Özel Kurallar
  11. Deprem Etkisi Altında Yığma Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Tasarımı için Özel Kurallar
  12. Deprem Etkisi Altında Ahşap Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Tasarımı için Özel Kurallar
  13. Deprem Etkisi Altında Yüksek Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Tasarımı için Özel Kurallar
  14. Deprem Etkisi Altında Yalıtımlı Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Tasarımı için Özel Kurallar
  15. Deprem Etkisi Altında Mevcut Bina Sistemlerinin Değerlendirilmesi ve Güçlendirme Tasarımı için Özel Kurallar
  16. Deprem Etkisi Altında Temel Zemini ve Temellerin Tasarımı için Özel Kurallar
  17. Düzenli Yerinde Dökme Betonarme Binalar için Basitleştirilmiş Tasarım Kurallarından oluşmaktadır.

TBDY 2018 ilk bölümü olan genel hükümler kısmında yönetmeliğin kapsamına, genel ilkelerine ve atıf yapılan diğer dökümanlara ait özet bilgilerden oluşmaktadır. Bu kısım depreme yönetmeliğine giriş niteliğinde düşünülebilir.

TBDY 2018 de oluşturulan ikinci bölüm bir mühendis olarak çok iyi hazmedip bilmemiz gereken en önemli bölümlerdendir. Deprem yer hareketi bölümü genel itibari ile deprem yer hareketi düzeyleri tanımlamasını, tasarım spektrumlarında kullanılan katsayıları, deprem kayıt seçimi ve ölçeklendirmeyi içermektedir.

Deprem yer hareketi düzeyi tasarıma esas kabul edilen depremin tekrar meydana gelme süresi ve aşılma olasılığına bağlı olarak tanımlanan bir kavramdır. 2007 deprem yönetmeliğinde deprem yer hareketi düzeyi olarak yalnızca 50 yılda aşılma olasılığı %10 olan (tekrarlanma periyodu 475) tasarım durumu göz önüne alınmaktaydı. TBDY 2018 de ise 4 farklı deprem yer hareketi durumu tanımlanmıştır. Tanımlanan bu deprem yer hareketi düzeyleri açıklamaları ile birlikte Şekil 1 de gösterilmiştir.

TBDY 2018 deprem yer hareketi düzeyi
Şekil 1. TBDY 2018 deprem yer hareketi düzeyi

TBDY 2018 ikinci bölümde tanımlanan bir diğer durumda harita ve tasarım spektral ivme katsayılarıdır (Şekil 2). Bildiğiniz üzere 2007 deprem yönetmeliğinde deprem bölgeleri haritası bulunmaktaydı. Bu haritada tasarım ve inşanın yapılacağı şehrin bulunduğu deprem bölgesi belirlenir ve bu bölgeye ait etkin yer ivme katsayısı (A0) kullanılarak tasarım yapılırdı. 4 farklı deprem bölgesi bulunmaktaydı ve çok geniş alanlar için zemin durumu göz önünde bulundurulmadan aynı etkin yer ivme katsayısı kullanılmaktaydı. 2018 deprem yönetmeliğinde bu harita kaldırılmış ve yerini deprem yer hareketi düzeyine bağlı olarak farklılaşan deprem tehlike haritalarına bırakmıştır. Oluşturulan bu deprem tehlike haritaları e-devlet şifresi yardımı ile Afad interektif web sitesi üzerinden görüntülenmektedir (Şekil 3).

TBDY 2018 harita ve tasarım spektral ivme katsayıları
Şekil 2. Harita ve tasarım spektral ivme katsayıları
TBDY 2018 Afad interaktif web sitesi
Şekil 3. Afad interaktif web sitesi görüntüsü

Harita spektral ivme katsayısı birbirine dik iki yatay doğrultudaki deprem etkilerinin geometrik ortalaması olarak tanımlanmaktadır. Bu katsayılar referans zemin (kayma dalgası hızı 360 m/s) esas alınarak %5 sönüm oranı için harita spektral ivmelerinin yer çekimi ivmesine bölünmesi ile elde edilmiştir. Harita spektral ivme katsayılarının belirlenebilmesi için inşanın yapılacağı alanın koordinat değerleri (enlem, boylam) ve deprem yer hareketi düzeyi bilinmelidir.

TBDY 2018 ikinci bölümde tanımlanan bir diğer önemli parametre ise yerel zemin etki katsayılarıdır. Yerel zemin etki katsayılarının belirlenmesi için yönetmelikte yerel zemin sınıfı ve harita spektral ivme katsayılarına bağlı olarak tablolar verilmiştir. Yönetmelikte verilen tablolar Şekil 4 ve Şekil 5 de verilmiştir.

TBDY 2018 kısa periyod için yerel zemin etki katsayıları
Şekil 4. Kısa periyod için yerel zemin etki katsayıları
TBDY 2018 1.0 saniye periyod için yerel zemin etki katsayıları
Şekil 5. 1.0 saniye periyod için yerel zemin etki katsayıları

Not: Afad interaktif web sitesinde raporlama kısmına deprem yer hareketi düzeyi, yerel zemin sınıfı ve inşa alanı koordinat değerleri girilerek SS, S1, FS, F1, SDS, SD1 değerleri elde edilmektedir. Örnek bir program çıktısını aşağıdaki bağlantıdan indirebilirsiniz.

İndirmiş olduğunuz örnek dosya da verildiği üzere TBDY 2018 in ikinci bölümünde tanımlanan bir diğer durumda deprem tasarım spektrumlarıdır. Spektrum eğrilerinin (yatay elastik tasarım spektral ivme ve düşey elastik tasarım spektral ivme) elde edilmesinde kullanılan eşitlikler ve eğri grafikleri Şekil 6 ve Şekil 7 de verilmiştir.

TBDY 2018 yatay elastik tasarım spektral ivme eğrisi
Şekil 6. Yatay elastik tasarım spektral ivme eğrisi
TBDY 2018 düşey elastik tasarım spektral ivme eğrisi
Şekil 7. Düşey elastik tasarım spektral ivme eğrisi

Şekil 7 de verilen düşey elastik tasarım spektral ivme eğrisi ilk defa TBDY 2018 yer almıştır. Bununla birlikte sabit yer değiştirme bölgesine geçiş periyodu (TL) değeri de 2018 deprem yönetmeliğinde tanımlanan yeni kavramlardandır.

TBDY ikinci bölüm içeriğinde ele alınan bir diğer konuda zaman tanım alanında deprem yer hareketlerinin tanımlanmasıdır. Bu kısımda bina taşıyıcı sistemlerinin zaman tanım alanında bir ve/veya iki boyutlu ve/veya üç boyutlu deprem hesabında gerekli deprem yer hareketlerinin tanımlanması için kullanılacak deprem kayıtlarının seçimi ve basit ölçeklendirme yöntemi ile ölçeklendirilmesi veya spektral uyuşum sağlanacak şekilde dönüştürülmesine dair esaslara değinilmiştir. Bu esasların başlıcaları:

  • Deprem kayıtları deprem yer hareketi düzeyi ile uyumlu, deprem büyüklüğü, fay uzaklığı, kaynak mekanizması ve yerel zemin koşulları dikkate alınarak belirlenmelidir.
  • Bir veya iki boyutlu hesap için seçilecek deprem kayıtlarının ve üç boyutlu hesap için seçilecek deprem kaydı takımlarının sayısı en az on bir olacaktır. Aynı depremden seçilecek kayıt veya kayıt takımı sayısı üçü geçmeyecektir.

Bu yazı içeriğimde TBDY 2018 genel hükümler ve deprem yer hareketi bölümlerini ele almaya çalıştım. Umarım faydalı olmuştur. Devam eden yazı içeriklerimde yönetmeliğe eklenen diğer yenilikler ve 16. bölümü ele alacağım.

Sevgiyle Kalın 🙂

Yazı içeriğimde kaynak olarak 18 Mart 2018 tarihinde resmi gazetede yayımlanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) referans kaynak olarak kullanılmıştır.

No Comments

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir