Deprem Yönetmeliği | 1

Deprem Yönetmeliği

Tektonik olaylar sonucunda birbirlerine göre hareket eden levha sınırlarında gerilmeler oluşmaktadır. Oluşan bu gerilmelerin bir kısmı elastik deformasyona sebep olurken, bir kısmı da sismik dalgaları meydana getirmektedir. Meydana gelen bu sismik dalgalar, levhaların zayıf bölgelerinde yer hareketine sebep olmakta ve oluşan bu yer hareketi deprem, zelzele olarak adlandırılmaktadır. Deprem nedir ve sismik dalgalar yazılarımı okuyarak bu konular ile ilgili detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.

Günümüzde depremin oluşum mekanizması her ne kadar anlaşılmış olsa da, depremin ne zaman ve ne şekilde olacağı, deprem meydana gelmeden deprem büyüklüğünün tam olarak belirlenememesi gibi durumlar hala soru işareti bırakmaktadır. Bu soru işaretlerini azaltmak ve/veya yok etmek için çalışmalar devam etmektedir.

Deprem üzerine, daha doğrusu depremin yapı ve zemin üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla yapılan en kapsamlı çalışmalar deprem yönetmeliklerini oluşturmuştur. Oluşturulan bu deprem yönetmelikleri (Şekil 2), olası bir deprem anında zemin ve yapı üzerinde meydana gelebilecek dinamik etkileri belirli kabuller altında önceden belirlemeye yaramaktadır.

deprem yönetmeliği
Şekil 1. Ülkemizde kullanılan deprem yönetmelikleri

Deprem üzerine geliştirilen yeni akademik çalışmalar ve artan tecrübe ile yönetmelikler günümüze kadar revize olarak gelmiştir. Ülkemizde ilk deprem yönetmeliği 1975 yılında “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik” adı ile oluşturulmuştur. Oluşturulan bu yönetmelik 1998 yılına kadar kullanılmış ve 2 Temmuz 1998 yılında aynı isimle revize edilerek kullanılmaya devam etmiştir.

Devam eden çalışmalar neticesinde 2007 yılında “Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik” adı ile 3.deprem yönetmeliğimiz oluşturulmuştur. Oluşturulan bu deprem yönetmeliği 2018 yılına kadar ülkemizde en kapsamlı deprem yönetmeliği olarak kullanılmaktaydı. Mart 2018 yılında bu yönetmelik içeriği de geliştirilerek “Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği” adını almıştır.

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ülkemizdeki en güncel deprem yönetmeliğidir. 2007 depreme yönetmeliğinden sonra bu deprem yönetmeliği içeriği çok daha kapsamlı ve geniş bir çerçevede düzenlenmiştir.

Bu yazı içeriğimin devamında deprem yönetmeliklerini anlamak ve doğru yorumlamak adına bilinmesi gereken temel birkaç kavrama değineceğim. Türkiye Bina deprem Yönetmeliğinin genel içeriğine ve 16. bölüm “Deprem Etkisi Altında Temel Zemini ve Temellerin Tasarımı için Özel Kurallar” kısmına devam eden yazı içeriklerimde değineceğim.

Deprem Yönetmeliklerinde Bilinmesi Gereken Temel Kavramlar

Frekans: Birim zamanda oluşan dalga sayısıdır, f ile gösterilir.

Periyod: Bir tam dalganın oluşması için geçen süre olarak tanımlanır ve T ile gösterilir.

Sönüm Oranı: Deprem anında meydana gelen enerjinin dağıtılarak yok edilmesine sönüm, yok olan enerjinin yüzdesel olarak miktarına sönüm oranı denilmektedir.

Aşılma Olasılığı: Gerekli hesaplamalar ve incelemeler sonucunda elde edilen deprem büyüklüğünün belirli bir zaman diliminde artma ihtimalini ifade eden kavramdır.

Tekrarlanma Periyodu: Aynı büyüklükteki bir depremin tekrar meydana gelmesi için gereken süre olarak tanımlanmaktadır.

Spektrum: Belirli bir deprem büyüklüğü ve sönüm oranı altında farklı periyodlarda meydana gelen değişimin ele alındığı grafik spektrum olarak tanımlanmaktadır. Deprem spektrumları ivme, hız veya yer değiştirme olarak oluşturulabilmektedir.

Sözde Spektral İvme: Belirli bir periyod değerindeki yer değiştirmenin en büyük değerini aldığı andaki ivme değeridir.

Bina Önem Katsayısı: Yapıların deprem sonrası kullanım durumunu ve yapının önem derecesine bağlı olarak alabileceği hasar oranını belirlemek amacıyla kullanılan bir katsayıdır.

Faya Yakınlık Katsayısı: İnşa edilecek yapının aktif fay düzlemine olan mesafesine bağlı olarak tasarımlarda kullanılan katsayıyı ifade etmektedir.

Deprem Yer Hareketi Düzeyi: Tasarıma esas olacak depremi aşılma olasılığı ve tekrarlanma periyoduna göre ele alan tanımlamadır. (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğinde 4 farklı yer hareketi düzeyi tanımlanmıştır)

Harita Spektral İvme Katsayıları: Yapının inşa edileceği alana ait Afad interaktif web sitesi üzerinden belirlenen katsayılardır. (e-devlet şifreniz yardımı ile incelemek istediğiniz bölgeye ait verilere ulaşabilirsiniz) Harita spektral ivme katsayılarını (kısa periyod ve 1 sn periyod bölgesi harita spektral ivme katsayısı) belirlemek için inşa alanı enlem, boylam değerleri, deprem yer hareketi düzeyi ve yerel zemin sınıfının bilinmesi gerekmektedir.

Yerel Zemin Etki Katsayısı: Arazide yapılan jeolojik ve jeofizik incelemeler sonucunda belirlenen yerel zemin sınıfı ve harita spektral ivme katsayılarına bağlı olarak belirlenen katsayılardır. Kısa periyod bölgesi ve 1 sn periyod bölgesi için olmak üzere 2 katsayı tanımlanmaktadır.

Deprem Tasarım Sınıfı: Tasarıma esas olacak yapının bina kullanım sınıfı ve tasarım spektral ivme değerine göre belirlenen tasarım parametresidir.

Bina Yükseklik Sınıfı: Yapı yüksekliği ve deprem tasarım sınıfına bağlı olarak belirlenen tasarım parametresini ifade etmektedir.

Temel deprem mühendisliği terimleri ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği kavramlarını ele aldığı yazı içeriğimi okuyarak genel bilgileri edinmiş bulunmaktasınız. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğine linke tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Sevgiyle Kalın 🙂

No Comments

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir